خصوصیتهای فعل را نشان میدهد و همچنین ساختمان آن، مهمترین رکن جمله را به مخاطب بشناسانیم و آن را به طور کامل تجزیه و تحلیل کنیم.
نوع دیگر کلمه که در فصل دوم بررسی شده، اسم است که نقـشهای مختلفی را در جــمله میپذیرد و اقسام مختلفی دارد که به منظور کاربرد صحیح آن لازم است ضمن بیان مشخصات عمده و اقسام آن، مهمترین مباحث اسم را، مانند شمار و ترکیب اجزا که در ویرایش متون مطرح میشود، بررسی کنیم.
انواع دیگر کلمات نیز، مانند ضمیر، صفت، قید، حرف و صوت کاملاً توضیح و تبیین شده است که شناخت هر یک از آنها برای رسیدن به آرمان درستی، رسایی و زیبایی هر چه بیشتر متن، ضروری است. افزون بر این، اختلافنظرهای دستورنویسان در هر کدام از مؤلفهها به منظور آگاهی بیشتر برای کاربرد صحیح متن آمده است. در فصل چهارم نیز هر یک از مؤلفههای مطرحشده در فصل دوم در ویرایش زبانی بررسی شده است.
نتایج پژوهش نشان میدهد که:
1. مهمترین مقولههای مطرح فعل عبارت است از:
* استفاد? مناسب از وجه وصفی؛
بررسی این مقوله در پژوهش نشان میدهد که استفاده از فعلهای کامل به جای فعل وصفی بهتر است و در صورت استفاده باید نکاتی را رعایت کرد که عبارتند از: 1. فاعل دو جمل? وجه وصفی باید یکی باشد؛ 2. در جمله یک فعل وصفی به کار رود؛ زیرا عطف فعل وصفی نادرست است؛ 3. فعل وصفی از نظر شخص، زمان و وجه باید تابع فعل جمل? آخر باشد؛ 4. بعد از فعل وصفی “واو” به کار نرود.
* به کار بردن فعل معلوم به جای مجهول در صورت امکان؛
آنچه میتوان برای این مقوله گفت، این است که در صورت مشخصبودن نهاد، لازم است از ساختمان معلوم استفاده شود؛ زیرا در زبان فارسی به دلیل وجود امکانهای مختلف تمایل بر این است که اگر نهاد مشخص است، از ساختمان معلوم استفاده شود و برای تأکید بر مفعول آن را در ابتدای جمله ذکر کرد.
* رعایت مطابقت فعل و فاعل؛
در زبان فارسی فاعل یا مسندالیه چه جاندار باشد و چه بیجان، در مفرد و جمع با فعل مطابقت میکند؛ اما استثنائاتی دارد که لازم است به آن توجه شود تا خطایی در هماهنگی نهاد و فعل دیده نشود.
* آمدن همکردهای مناسب به همراه فعل مرکب؛
با توجه به اینکه فعل مرکب از دو قسمت کاملاً متفاوت تشکیل میشود؛ لذا باید جزء مناسبی را برای فعل برگزید و اجزای آن را به هم نزدیک کرد؛ یعنی در فعل مرکب باید جزء اسمی نزدیک جزء صرفی قرار گیرد تا موجب کژفهمی و ابهام نشود.
* پرهیز از تکرار و تتابع فعل؛
بررسی مقول? مذکور نشان میدهد که برای رفع ابهام و سادهکردن عبارتهای نامفهوم راهکارهایی وجود دارد؛ از جمله: 1. حذف افعال غیر ضروری؛ 2. انتقال فعل جمل? پایه به پیش از “که”؛ 3. شکستن عبارات طولانی و تقسیم آنها به چند جمل? مستقل که باید به آنها توجه داشت.
افزون بر این، نتیج? پژوهش نشان میدهد که استعمال کلمههایی که مرادف محض است، باعث ضعف زبان میشود و باید از آن پرهیز کرد. همچنین، تکرار فعل لزوماً عیب نیست و بهتر است در مواقعی که با دقایق علمی و مصطلحات فنی سروکار ندارد، نوشتار به زبان رایج نزدیکتر باشد.

* کاربرد صحیح فعل در معنی اصلی خود.
برای استفاده از مقول? فعل که رکن مهم و اساسی جمله است، باید زمان، وجه و صیغ? آن متناسب با جمله باشد تا مغایرتی با مفهوم نداشته باشد. در حقیقت، انتخاب صیغ? مناسب به اعتبار شخص برای فعل، توجه به جنبه و زمان آن از ضروریات کاربرد صحیح فعل است.
به راستی، توجه به هر یک از مقولههای مذکور در استفاد? مناسب و صحیح از این رکن مهم بسیار اهمیت دارد؛ زیرا فعل از حیث ارزش و ایفای نقش در جمله بر هم? کلمات برتری دارد و هر گونه خطایی در کاربرد آن موجب تغییر معنا و ابهام آن میشود.
2. مهمترین مقولههای اسم عبارتند از:
* شمار و جمع بستن اسامی؛
نشانههای فارسی برای جمعبستن اسامی، دو نشان? “ها” و “ان” است که به آخر اسمهای عام و اسمهای خاص و صفات جانشین اسم میچسبند و قواعد خاص خود را دارند؛ یعنی برخی اسمها با رعایت قواعد با “ان” و برخی دیگر با “ها” یا هر دو جمع بسته میشوند. افزون بر این دو نشانه، نشانههای دیگر عربی هم وجود دارد؛ مانند “ات”، “ین” و “ون” که برخی افزودن این علامت را به کلمات فارسی جایز نمیدانند؛ اما گاهی برخی از اسامی با نشانههای عربی چنان جاافتاده است و معنی ویژهای پیدا کرده است که اگر آن را با نشانههای فارسی جمع ببندیم، نارسا و نامناسب به نظر میرسند. بنابراین، باید در افزودن نشان? جمع فارسی به کلمات فارسی یا غیر فارسی حدّ اعتدال را رعایت کرد و قواعد دستوری مربوط به آن را دانست.

* کاربرد کلمههای تنویندار فارسی؛
در این پژوهش مشخص شده است که تنوین از جمله نشانههای عربی است و هرگز نباید واژههای فارسی را با آن به کار برد. واژههای غیر فارسی نیز باید با نشان? فارسی جمع بسته شوند؛ زیرا هر عنصری که وارد زبان میشود، جزئی از آن میشود و باید با آن همان رفتاری را کرد که با دیگر عناصر. دو کلم? “اکثر” و “اقل” نیز که بر وزن افعل و غیر متصرفاند، نباید به صورت تنویندار به کار برده شوند، از این رو بهتر است معادل آن را به کار برد.
* تتابع اضافات و پیدرپی آوردن کلمات هممعنی؛
در این بخش نشان داده شده است که باید از به کار بردن بیش از حدّ متعارف چند اسم پرهیز کرد و واژهها و کلمات مترادف زاید را که موجب اختلاف در معنی میشود، به کار برد.
3. یکی از مهمترین موارد خروج از قواعد دستوری زبان فارسی در بخش صفت، تبعیت از دستور زبان عربی در مطابقت صفت و موصوف است؛ چرا که در فارسی اسم جنس ندارد و نمیتوان برای اسم مؤنث، صفت مؤنث به کار برد. افزون بر این، نباید “ی” نکره را به صفت چسباند؛ زیرا موجب ابهام در مفهوم جمله میشود.
4. حروف نیز در ویرایش زبانی جایگاه ویژهای دارد و شناخت هر کدام از سه قسم حروف نشانه، حروف اضافه و حروف ربط برای به کار بردن صحیح آن در جمله بسیار با اهمیت است. برای مثال، برخی از کلمات با توجه به حرف اضاف? پیش از خود معنای ویژه و تازهتری پیدا میکند و کاربرد نابهجای حرف اضافه با کلم? مورد نظر یکی از خطاهای رایج در حوز? حروف است. همچنین، “را” که نشان? مفعول بیواسطه است، پس از مفعول میآید و آوردن آن پس از “فعل”، “ی نکره”، “نهاد”، “متمم” و بین اجزای فعل مرکب نادرست است.
به طور کلی، میتوان گفت که هر کدام از مقولههای دستور زبان در ویرایش زبانی مطرح میشود؛ اما مهمترین و بیشترین خطای رایج در سه بخش جمله، فعل و حرف است که باید مؤلفان و ویراستاران از آنها آگاهی داشته باشند.

این مطلب رو هم توصیه می کنم بخونین:   پایان نامه با واژه های کلیدی نرم افزار

منابع و مآخذ

1. ادیب سلطانی، میر شمسالدین، راهنمای آمادهسازی کتاب، سازمان انتشارات و آموزش انقلاب اسلامی، 1365.
2. احمدی گیوی، حسن، ادب و نگارش، نشر قطره، چاپ هشتم، 1378.
3. ــــــــــــــ، از فنّ نگارش تا هنر نویسندگی، تهران، انتشارات سخن، چاپ دوم، 1376.
4. آذرنگ، عبدالحسین، آشنایی با چاپ و نشر، چاپ پنجم، 1384.
5. ارژنگ، غلامرضا، دستور زبان فارسی امروز، نشر قطره، چاپ پنجم، 1387.
6. ارژنگ، غلامرضا، ویرایش زبانی بر زبان نوشتاری امروز، نشر قطره، چاپ اول، 1390.
7. انوری، حسن و احمدی گیوی، حسن، دستور زبان فارسی 2، انتشارات فاطمی، چاپ چهارم، 1387.
8. انوری، حسن و عالی عباسآباد، یوسف، فرهنگ درست نویسی سخن، چاپ دوم، 1390.
9. امامی، کریم، تجربههای ویرایش، مسائل نثر فارسی، مرکز نشر دانشگاهی، تهران، 1363.
10. بابایی، رضا، بهتر بنویسیم، خودآموز درستنویسی، نشر ادیان، چاپ اول، 1390.
11. باطنی، محمدرضا، توصیف ساختمان دستوری زبان فارسی، انتشارات امیرکبیر، تهران، 1387.
12. ـــــــــــــــــ، نگاهی تازه به دستور زبان، تهران، انتشارت آگاه، 1366.
13. پورجوادی، نصرالله، دربار? ویرایش، برگزید? مقالههای نشر دانش، مرکز نشر دانشگاهی، تهران، 1373.
14. ـــــــــــــــــــ، دربار? زبان فارسی، برگزید? مقالههای نشر دانش، مرکز نشر دانشگاهی، چاپ اول، 1375.
15. چناری، امیر، آیین نگارش و ویرایش برای متون علمی، اداری، مطبوعاتی، انتشارات زوّار، چاپ اول، 1389.
16. حسینی، ابوالقاسم، بر بال قلم، چهل درس در قلمرو ادب پارسی و آیین نگارش، انتشارات ظفر، چاپ هشتم، 1380.
17. خیامپور، عبدالرسول، دستور زبان فارسی، انتشارات ستوده، چاپ دوازدهم، 1384.
18. خطیب رهبر، خلیل، دستور زبان فارسی، انتشارات مهتاب، چاپ اول، 1381.
19. ذوالفقاری، حسن، راهنمای ویراستاری و درستنویسی، نشر علمی، چاپ دوم، 1390.
20. سمیعی (گیلانی)، احمد، نگارش و ویرایش، انتشارات سمت، چاپ هفتم، 1385.
21. شاهری لنگرودی، جلیل، مجموع? کامل اصول و قواعد ویرایش، انتشارات دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، 1382.
22. شریعت، محمدجواد، دستور زبان فارسی، انتشارات اساطیر، 1364.
23. صافی، قاسم، آیین نگارش و ویرایش، نشر ارسباران، چاپ دوم، 1384.
24. صلحجو، علی، نکتههای ویرایش، نشر مرکز، تهران، چاپ اول، 1386.
25. طالشی، یدالله، آشنایی با فن نویسندگی، انتشارات بال، چاپ اول، 1387.
26. عظیمی، میلاد، ای زبان فارسی، انتشارات محمود افشار، ج 1، 1390.
27. غلامحسین زاده، غلامحسین، راهنمای ویرایش، انتشارات سمت، تهران، 1379.
28. فرشیدورد، خسرو، جمله و تحول آن در زبان فارسی، مؤسسه انتشارات امیرکبیر، تهران، 1382.
29. ـــــــــــــــــ، دستور مفصل امروز، انتشارات سخن، تهران، 1388.
30. ــــــــــــــــــ، مسأل? درست و غلط، نگارش و پژوهش، انتشارات سخن، چاپ اول، 1387.
31. ـــــــــــــــــ، عربی در فارسی، مؤسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران، 1373.
32. ـــــــــــــــــ، ترکیب و اشتقاق در زبان فارسی، به کوشش محمدرضا شعبانی، انتشارات زوّار، چاپ اول، 1389.
33. ـــــــــــــــــ، املا، نشانهگذاری، ویرایش، تهران، صفیعلیشاه، 1372.
34. فرهنگستان زبان و ادب فارسی، دستور خط فارسی، نشر آثار، چاپ اول، 1384.
35. کاخی، مرتضی، شیو? نگارش، مؤسسه انتشارات امیرکبیر، چاپ سوم، تهران، 1378.
36. کابلی، ایرج، درستنویسی خطّ فارسی، نشر بازتاب نگار، چاپ اول، 1384.
37. لازار، ژیلبر، دستور زبان فارسی معاصر، ترجم? مهستی بحرینی، انتشارات هرمس، چاپ اول، 1384.
38. محمدیفر، محمدرضا، شیوهنام? ویرایش، سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، چاپ دوم، 1381.
39. مدرسی صادقی، جعفر، اندر آداب نوشتار، نشر مرکز، چاپ اول، 1390.
40. منصور، جهانگیر، دستور زبان فارسی (پنج استاد)، انتشارات ناهید، چاپ دوم، 1380.
41. معین، محمد، معرفه و نکره، انتشارات امیرکبیر، تهران، 1363.
42. ــــــــــــ، اسم جنس، انتشارات امیرکبیر، تهران، 1363.
43. مینوی، ماهمنیر، مینوی بر گستر? ادبیات فارسی، نشر توس، چاپ نخست، 1381.
44. ناتل خانلری، پرویز، دستور زبان فارسی، چاپ نوزدهم، 1382.
45. نفیسی،سعید، در مکتب استاد، تهران، عطایی، 1344.
46. نجفی، ابوالحسن، غلط ننویسیم، فرهنگ دشواریهای زبان فارسی، مرکز نشر دانشگاهی، چاپ هفدهم، 1391.
47. نفیسی، سعید، در مکتب استاد، تهران، عطایی، 1344.
48. نیکوبخت، ناصر، مبانی درستنویسی زبان فارسی معیار، نضر چشمه، چاپ سوم، 1389.
49. وحیدیان کامیار، تقی، با همکاری غلامرضا عمرانی، دستور زبان فارسی، انتشارات سمت، چاپ هشتم، 1385.
50. وفایی، عباسعلی، دستور کاربردی، متن ادبی، انتشارات سخن، چاپ اول، 1390.
51. یاحقی، محمدجعفر و ناصح، محمد مهدی، راهنمای نگارش و ویرایش، مؤسسه و چاپ انتشارات آستان قدس رضوی، مشهد،

دسته‌ها: No category

دیدگاهتان را بنویسید